"Reuma" je u narodu postala sinonim za bilo koji bol u zglobovima — ali u medicini riječ označava specifičnu grupu bolesti koje se dramatično razlikuju od obične artroze. Razlikovati ih ispravno znači izbjeći pogrešne tretmane i zaustaviti potencijalno razarajuću bolest na vrijeme.
Terminologija — reuma, artritis, artroza
Hajde da pojasnimo pojmove jer se često miješaju:
- Artritis — opšti naziv za upalu zgloba, bez obzira na uzrok. Može biti od povrede, infekcije, autoimune reakcije ili trošenja.
- Artroza (osteoartritis) — mehanička degeneracija hrskavice. Najčešći oblik artritisa, ali nije autoimun.
- Reumatoidni artritis (reuma) — autoimuna bolest u kojoj imuni sistem napada vlastitu zglobnu ovojnicu. Potpuno različit uzrok i tretman.
- Reumatske bolesti — širi pojam koji uključuje reumatoidni artritis, lupus, ankilozantni spondilitis, psorijatični artritis i druge autoimune bolesti.
Kada nečiji djed kaže "imam reumu", u 80% slučajeva misli na artrozu. Kada reumatolog kaže "reumatoidni artritis", to je bitno drugačija bolest.
Ključne razlike u 5 tačaka
| Artroza | Reumatoidni artritis | |
|---|---|---|
| Uzrok | Mehaničko trošenje hrskavice | Autoimuni napad na zglobnu ovojnicu |
| Starosna grupa | Iznad 50 godina | 30-55 godina (ali moguće u bilo kojem uzrastu) |
| Jutarnja ukočenost | Kratka, prolazi za 30 min | Duga, više od 1 sat |
| Simetrija | Asimetrično (npr. jedno koljeno) | Simetrično (oba zgloba istovremeno) |
| Opšti simptomi | Uglavnom lokalno | Umor, blaga temperatura, gubitak težine |
| Pogoršava se | Nakon aktivnosti | U mirovanju, posebno ujutru |
| Ishod bez tretmana | Postepena progresija godinama | Brze deformacije zglobova u mjesecima |
Kako se razlikuju u dijagnostici
Pregled kod ljekara može brzo da razdvoji ova dva stanja:
Artroza
- Anamneza i klinički pregled obično dovoljni
- RTG pokazuje suženje zglobnog prostora, osteofiti, sklerozu subhondralne kosti
- Krvni nalazi normalni (SE, CRP u normali)
- RF (reumatoidni faktor) i anti-CCP antitijela negativni
Reumatoidni artritis
- Pozitivan RF i/ili pozitivna anti-CCP antitijela (specifičnija)
- Povišeni SE i CRP (znakovi aktivne upale)
- RTG može pokazati eroziju zglobova
- Ultrazvuk ili MR potvrđuju sinovitis (upala ovojnice)
- Klinički kriteriji ACR/EULAR za formalnu dijagnozu
Zašto su tretmani potpuno različiti
Artroza
Pristup je mehanički:
- Kontrola težine, jačanje mišića oko zgloba
- Lokalni protivupalni gelovi
- Paracetamol ili NSAID po potrebi
- Hijaluronske injekcije u zglob (kod nekih pacijenata)
- Operacija (endoproteza) u stadijima 3-4 ako konzervativno ne pomaže
Ključni princip: ne liječite upalu — liječite uzrok trošenja hrskavice (težina, slabost mišića, nepravilno opterećenje).
Reumatoidni artritis
Pristup je imunološki:
- DMARD-ovi (disease-modifying antirheumatic drugs) — metotreksat je zlatni standard, smanjuje autoimunu reakciju
- Biološki lijekovi — anti-TNF, anti-IL-6 (adalimumab, etanercept) za pacijente kod kojih DMARD-ovi nisu dovoljni
- Kortikosteroidi — kratkoročno, za kontrolu eksarcerbacija
- NSAID-ovi — samo simptomatski
Lokalni gelovi i kontrola težine pomažu i kod reume, ali ne zaustavljaju bolest. Samo imunološka terapija može to postići. Zbog toga je krucijalno ne tretirati reumatoidni artritis kao artrozu — čekanje godinu dana sa pogrešnim tretmanom znači trajno oštećenje zgloba.
Praktičan savjet: ako niste sigurni da li je vaš bol artroza ili nešto ozbiljnije, traženje mišljenja reumatologa je uvijek opravdano. Krvni nalazi (SE, CRP, RF, anti-CCP) su jeftina pretraga koja može sačuvati godine zdravog života.
