Prostatitis i BPH oboje pogađaju prostatu, oboje uzrokuju probleme sa mokrenjem — ali su to fundamentalno različita stanja. Pogrešno tretirani prostatitis može trajati godinama; ispravan tretman riješava ga u sedmicama. Razlikovanje je ključno.
Tri ključne razlike
| Prostatitis | BPH | |
|---|---|---|
| Što je | Upala (često od bakterijske infekcije) | Mehaničko povećanje žlijezde |
| Dob | Bilo koje (najčešće 30-60) | Iznad 50, češće iznad 60 |
| Bol | DA — često intenzivan u predjelu prepona, perineuma, leđa | NE — uglavnom bezbolno |
| Temperatura | Može biti povišena (akutni) | Nema |
| Početak | Može biti nagao | Postupan, godinama |
| Trajanje | Dani do mjeseci (akutni); mjeseci do godine (hronični) | Doživotno (sa pogoršanjem) |
| Tretman | Antibiotici (često), protivupalni | Alfa-blokatori, hormonalni, biljni, operacija |
Tipovi prostatitisa
1. Akutni bakterijski prostatitis
Iznenadna upala uzrokovana bakterijama (najčešće E. coli iz urinarnog sistema).
Simptomi: visoka temperatura, drhtavica, jak bol u perineumu (predio između mošnji i anusa), urinarni problemi, opće loše stanje.
Učestalost: rijetko (5% slučajeva).
Tretman: hitno antibiotici, najčešće 4-6 sedmica.
2. Hronični bakterijski prostatitis
Recurrent bakterijska infekcija prostate — često zbog nedovoljno liječenog akutnog prostatitisa.
Simptomi: manje dramatični nego akutni — ponavljajući urinarni infekcije, blagi bol u prostati, bol pri ejakulaciji.
Učestalost: 5-10% slučajeva.
Tretman: dugotrajni antibiotici (4-12 sedmica).
3. Hronični prostatitis / Sindrom hroničnog karličnog bola (CP/CPPS)
Najčešći oblik (90% slučajeva). Bez jasnog bakterijskog uzročnika.
Simptomi: bol u perineumu, donjim leđima, preponama, mošnjima; problemi sa mokrenjem; bol pri ejakulaciji; često seksualni problemi.
Uzrok: nije potpuno razumljiv — moguće autoimuna komponenta, mišićna disfunkcija dna karlice, hronični stres.
Tretman: kompleksan, multimodalan (antibiotici probni, fizioterapija, alfa-blokatori, smanjenje stresa).
4. Asimptomatski upalni prostatitis
Nalaz tokom drugih pretraga (npr. povišen PSA), bez simptoma.
Tretman: obično bez tretmana, samo praćenje.
Simptomi koji razdvajaju
Simptomi karakteristični za prostatitis (rjeđi kod BPH)
- Bol u perineumu (između mošnji i anusa)
- Bol u donjim leđima i preponama
- Bol pri ejakulaciji
- Bol pri sjedenju (posebno na tvrdoj površini)
- Bol u testisima ili penisu
- Vrelina u predjelu mokraćnog mjehura
- Povišena temperatura
- Pojačan urinarni hitnost (ne samo brzo, ali bolno)
- Krv u spermi
Simptomi karakteristični za BPH (rjeđi kod prostatitisa)
- Postupan razvoj kroz godine
- Slab mlaz mokraće
- Otežano započinjanje mokrenja
- Osjećaj nepotpunog pražnjenja
- Nokturija (noćno mokrenje 2+ puta)
- Završno kapanje
- Bezbolno pražnjenje
Zajednički simptomi
- Učestalo mokrenje
- Hitnost
- Smanjena seksualna funkcija
Kako se postavlja dijagnoza
Bazni pregled (oba)
- Anamneza i fizikalni pregled
- Digitalni rektalni pregled — kod prostatitisa prostata je bolna na palpaciju; kod BPH je tvrda ali bezbolna
- Analiza mokraće
- PSA (povišen u oba, ali drugačijom dinamikom)
Specifično za prostatitis
- Test po Mearesu i Stamey-u — uzimanje uzoraka mokraće prije, tokom i nakon masaže prostate. Lokalizuje infekciju.
- Mikrobiološka analiza spermine tečnosti
- Krvni nalazi za markere upale (CRP, leukociti)
Specifično za BPH
- IPSS skala simptoma
- Uroflowmetrija — mjerenje brzine mlaza
- Mjerenje rezidualnog volumena ultrazvukom
- Transrektalni ultrazvuk
Različiti tretmani
Akutni bakterijski prostatitis
Antibiotici — fluoroquinolone (ciprofloxacin) ili trimethoprim-sulfamethoxazole. 4-6 sedmica. Plus protivupalni (NSAID), hidratacija, odmor. U teškim slučajevima hospitalizacija sa intravenskim antibioticima.
Hronični bakterijski prostatitis
Dugotrajni antibiotici — 8-12 sedmica. Često rezistentne bakterije — antibiogram je esencijalan.
Hronični prostatitis / CPPS
Multimodalni pristup:
- Probna antibiotska terapija (4-6 sedmica)
- Alfa-blokatori (tamsulozin) za urinarne simptome
- NSAID-ovi za bol
- Mišićni relaksanti
- Fizioterapija dna karlice
- Tehnike upravljanja stresom
- Antidepresivi (kod hroničnog bola)
- Quercetin (biljni flavonoid) — u nekim studijama efikasan
BPH
Postepena strategija — od navika do operacije. Detaljan vodič u zasebnom članku.
Biljni pristup
Komercijalni biljni preparati (kombinacije saw palmetto + pygeum + beta-sitosterol + cink) mogu pomoći u oba stanja:
- Kod BPH — poznata efikasnost
- Kod CPPS — protivupalni efekat smanjuje simptome
Nisu zamjena za antibiotike kod akutnih bakterijskih oblika.
Najveća greška pacijenata: pretpostavljanje da svaki problem sa mokrenjem kod muškaraca starijih od 50 znači BPH. Bez ispravne dijagnoze, mjeseci pogrešnog tretmana mogu produžiti pravu bolest. Pregled kod urologa, sa minimalnim setom pretraga, daje jasnu sliku.
